Thủ tục khai nhận di sản trong trường hợp thừa kế theo pháp luật
Khi một cá nhân qua đời mà không để lại di chúc, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo thừa kế pháp luật theo đúng quy định hiện hành. Đây là thủ tục phổ biến nhưng lại tiềm ẩn nhiều vướng mắc nếu người thừa kế không nắm rõ trình tự, điều kiện và giấy tờ cần thiết. Đặc biệt, khâu công chứng văn bản khai nhận di sản yêu cầu sự chính xác tuyệt đối để tránh tranh chấp sau này. Bài viết dưới đây cung cấp hướng dẫn chi tiết giúp bạn thực hiện thủ tục thừa kế pháp luật một cách an toàn và đúng luật.
1. Khái niệm thừa kế theo pháp luật và căn cứ áp dụng
Theo “Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015”, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi người chết không để lại di chúc, di chúc bị vô hiệu, hoặc phần di sản không được định đoạt trong di chúc. Danh sách người thừa kế được xác định theo hàng thừa kế, trong đó hàng thứ nhất bao gồm: vợ hoặc chồng, cha mẹ và con của người chết theo quy định tại “Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015”.
Việc khai nhận di sản theo pháp luật chỉ có thể tiến hành khi xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế và tỷ lệ được hưởng.
>>> Xem thêm: Hướng dẫn phân chia di sản quathừa kế một cách minh bạch
2. Điều kiện để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo pháp luật
Để công chứng văn bản khai nhận di sản trong trường hợp thừa kế pháp luật, cần đáp ứng các điều kiện sau:
2.1. Người chết không để lại di chúc hợp pháp
Tổ chức hành nghề công chứng chỉ chấp nhận hồ sơ thừa kế pháp luật khi không tồn tại di chúc hoặc di chúc đã vô hiệu theo “Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015”.
2.2. Tất cả người thừa kế cùng hàng đều còn sống hoặc có người đại diện hợp pháp
Nếu có người thừa kế mất năng lực hành vi, phải có người giám hộ theo thủ tục được xác lập hợp lệ.
2.3. Di sản phải là tài sản có chứng cứ pháp lý rõ ràng
Ví dụ: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm…
3. Hồ sơ công chứng văn bản khai nhận di sản theo thừa kế pháp luật
Một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:
Giấy chứng tử.
Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế (CCCD, hộ chiếu…).
Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân: giấy khai sinh, đăng ký kết hôn…
Tài liệu chứng minh quyền sở hữu tài sản để lại.
Văn bản ủy quyền (nếu một số người thừa kế không trực tiếp tham gia).
Tất cả giấy tờ cần đúng bản gốc hoặc bản sao có chứng thực hợp lệ theo “Điều 40 Luật Công chứng 2014”.
4. Trình tự công chứng khai nhận di sản theo thừa kế pháp luật
4.1. Nộp hồ sơ và kiểm tra tính hợp lệ
Công chứng viên xem xét, xác minh quan hệ thừa kế theo hàng thừa kế quy định tại “Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015”.
4.2. Niêm yết thừa kế trong 15 ngày
Theo “Điều 18 Nghị định 23/2015/NĐ-CP”, văn bản khai nhận di sản phải được niêm yết tại UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết, nhằm phòng trường hợp có người thừa kế khác chưa xuất hiện.
4.3. Công chứng văn bản khai nhận di sản
Sau khi hết thời hạn niêm yết, nếu không phát sinh tranh chấp, công chứng viên sẽ soạn thảo văn bản khai nhận di sản. Mỗi người thừa kế ký và ghi rõ phần hưởng theo quy định pháp luật.
4.4. Thực hiện các thủ tục sang tên tài sản (nếu có)
Ví dụ: sang tên đất tại Văn phòng đăng ký đất đai theo quy định của Luật Đất đai 2013 (sắp tới là Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ 01/01/2025).
>>> Xem thêm: 5 lý do khiếncông chứng nhà đất thất bại nếu không chuẩn bị kỹ
5. Lưu ý quan trọng để tránh tranh chấp khi khai nhận di sản theo pháp luật
5.1. Xác định đúng hàng thừa kế
Nhiều tranh chấp phát sinh do bỏ sót người thừa kế thuộc hàng thứ nhất, khiến văn bản công chứng có thể bị vô hiệu.
5.2. Không tự ý loại trừ người thừa kế
Việc từ chối nhận di sản phải lập thành văn bản, ký trước công chứng viên theo “Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015”.
5.3. Tránh định giá tài sản sai lệch
Đối với tài sản có giá trị lớn (đất, nhà), nên có chứng thư thẩm định để bảo đảm minh bạch trong quá trình chia phần.
Ông A qua đời, không để lại di chúc, để lại căn nhà đứng tên riêng. Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ ông A, hai con và mẹ ruột của ông A. Tất cả cùng lập văn bản khai nhận di sản, xác nhận mỗi người được hưởng phần bằng nhau. Sau thời gian niêm yết, văn bản được công chứng hợp lệ và gia đình tiến hành thủ tục sang tên nhà theo quy định. Đây là ví dụ điển hình về thừa kế pháp luật trong trường hợp không có tranh chấp.
Kết luận
Thủ tục khai nhận di sản theo thừa kế pháp luật đòi hỏi người thực hiện phải tuân thủ đúng quy định từ hồ sơ, niêm yết đến công chứng. Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của từng người thừa kế sẽ góp phần hạn chế rủi ro và đảm bảo phân chia tài sản minh bạch. Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và làm việc đúng quy trình tại tổ chức hành nghề công chứng là bước quan trọng để việc thừa kế được giải quyết nhanh chóng và đúng pháp luật.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
