Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệuChứng thực di chúc tại nhà là nhu cầu thường gặp khi người lập di chúc không thuận tiện đến trụ sở tổ chức hành nghề công chứng. Người cao tuổi, người sức khỏe yếu hoặc khó di chuyển có thể cần thực hiện thủ tục tại nơi ở.
Tuy nhiên, di chúc liên quan trực tiếp đến quyền thừa kế. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến tranh chấp sau này.
Đặc biệt, cần phân biệt giữa chứng thực và công chứng di chúc. Hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau.
Pháp luật hiện hành quy định cụ thể về công chứng di chúc. Công chứng viên cũng có thể thực hiện công chứng ngoài trụ sở trong một số trường hợp.
Vậy lập di chúc tại nhà cần đáp ứng điều kiện nào? Khi nào công chứng viên có thể đến tận nơi? Những trường hợp nào có nguy cơ khiến di chúc bị vô hiệu? Nội dung dưới đây sẽ giúp làm rõ các vấn đề này.
>>> Xem thêm: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi bản sao chứng thực sai sự thật gây tổn thất.
1. Chứng thực di chúc tại nhà được hiểu như thế nào?
1.1. Cần phân biệt chứng thực và công chứng di chúc
Trong thực tế, nhiều người gọi chung là “chứng thực di chúc tại nhà”. Tuy nhiên, cách gọi này có thể chưa chính xác về mặt pháp lý.
Công chứng và chứng thực là hai hoạt động khác nhau. Công chứng viên thực hiện công chứng di chúc theo quy định của pháp luật về công chứng.
Với di chúc, người lập di chúc phải tự mình yêu cầu công chứng. Người khác không thể thay mặt người lập di chúc yêu cầu công chứng.
Do đó, khi có nhu cầu lập di chúc tại nhà, khách hàng nên trao đổi rõ với tổ chức hành nghề công chứng. Việc này giúp xác định đúng thủ tục cần thực hiện.
1.2. Có thể công chứng di chúc ngoài trụ sở không?
Pháp luật cho phép công chứng ngoài trụ sở trong một số trường hợp.
Một trong những trường hợp đó là người yêu cầu công chứng già yếu và không thể đi lại. Người đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù cũng thuộc trường hợp được quy định.
Ngoài ra, pháp luật còn cho phép công chứng ngoài trụ sở khi có lý do chính đáng khác. Việc xác định lý do chính đáng cần được xem xét theo từng trường hợp cụ thể.
Như vậy, không phải mọi yêu cầu lập di chúc tại nhà đều mặc nhiên được chấp nhận. Người yêu cầu cần trao đổi trước với tổ chức hành nghề công chứng.
1.3. Người lập di chúc phải trực tiếp yêu cầu công chứng
Di chúc gắn liền với ý chí cá nhân của người để lại tài sản.
Vì vậy, người lập di chúc phải tự mình yêu cầu công chứng. Không thể nhờ người thân đi thay để yêu cầu công chứng di chúc.
Quy định này nhằm bảo đảm ý chí của người lập di chúc. Nó cũng giúp hạn chế nguy cơ giả mạo hoặc tác động từ người khác.
1.4. Vì sao lập di chúc tại nhà cần thận trọng?
Lập di chúc là việc có hậu quả pháp lý lâu dài. Văn bản có thể được sử dụng sau khi người lập di chúc qua đời.
Khi đó, người lập di chúc không còn khả năng giải thích ý chí của mình. Những tranh chấp về năng lực, sự tự nguyện hoặc nội dung di chúc có thể phát sinh.
Vì vậy, việc lập di chúc tại nhà cần bảo đảm đúng trình tự. Hồ sơ và tình trạng của người lập di chúc cũng cần được kiểm tra cẩn thận.
2. Điều kiện để di chúc lập tại nhà có giá trị pháp lý
2.1. Người lập di chúc phải minh mẫn và tự nguyện
Một di chúc hợp pháp trước hết phải thể hiện ý chí tự nguyện của người lập.
Người lập di chúc cần minh mẫn khi thực hiện việc định đoạt tài sản. Họ cũng phải nhận thức được hành vi và hậu quả pháp lý của việc lập di chúc.
Nếu có căn cứ cho rằng người lập di chúc bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép, công chứng viên có thể từ chối công chứng. Trường hợp cần thiết, việc xác minh hoặc giám định có thể được thực hiện.
2.2. Nội dung di chúc không được trái pháp luật
Người lập di chúc có quyền định đoạt tài sản của mình.
Tuy nhiên, nội dung di chúc phải phù hợp với quy định pháp luật. Nội dung trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội có thể ảnh hưởng đến hiệu lực của di chúc.
Do đó, người lập di chúc nên xác định rõ tài sản để lại. Thông tin về người được hưởng di sản cũng cần được ghi chính xác.
2.3. Tài sản trong di chúc phải được xác định rõ
Di chúc nên mô tả rõ tài sản được định đoạt.
Đối với nhà đất, cần kiểm tra thông tin trên giấy chứng nhận. Các thông tin như thửa đất, diện tích và địa chỉ cần được thể hiện chính xác.
Nếu tài sản là động sản có đăng ký, thông tin nhận diện tài sản cũng cần được kiểm tra.
Việc mô tả rõ tài sản giúp hạn chế tranh chấp sau này. Đây cũng là cơ sở để xác định phạm vi di sản.
2.4. Thông tin người thừa kế phải chính xác
Người lập di chúc cần ghi rõ người được hưởng di sản.
Họ tên và thông tin nhân thân nên được đối chiếu với giấy tờ tùy thân. Nếu thông tin không chính xác, việc xác định người thừa kế có thể gặp khó khăn.
Trong trường hợp có nhiều người thừa kế, cần ghi rõ phần di sản của từng người nếu có yêu cầu phân định cụ thể.
2.5. Có thể sửa đổi hoặc hủy bỏ di chúc
Ý chí của người lập di chúc có thể thay đổi theo thời gian.
Nếu di chúc đã được công chứng, người lập di chúc vẫn có thể yêu cầu sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ theo quy định.
Luật Công chứng hiện hành cho phép người lập di chúc yêu cầu công chứng việc sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã công chứng.
Vì vậy, người lập di chúc không nhất thiết phải giữ nguyên nội dung từ thời điểm lập lần đầu.
>>> Xem thêm: Ai có thể được ủy quyền và phạm vi ủy quyền đến đâu? Hãy tìm hiểu trước khi công chứng ủy quyền
3. Quy trình công chứng di chúc tại nhà
3.1. Bước 1: Liên hệ tổ chức hành nghề công chứng
Người có nhu cầu nên liên hệ trước với Văn phòng công chứng.
Thông tin cần trao đổi gồm địa điểm, tình trạng của người lập di chúc và nội dung tài sản dự kiến định đoạt.
Tổ chức hành nghề công chứng sẽ xem xét yêu cầu. Nếu đủ điều kiện, hai bên thống nhất thời gian thực hiện.
3.2. Bước 2: Chuẩn bị giấy tờ cần thiết
Người lập di chúc cần chuẩn bị giấy tờ tùy thân.
Hồ sơ cũng cần các giấy tờ liên quan đến tài sản. Với nhà đất, thường cần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
Nếu có tài sản khác, cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh quyền sở hữu. Tài liệu càng đầy đủ thì việc kiểm tra càng thuận lợi.
3.3. Bước 3: Công chứng viên kiểm tra người lập di chúc
Công chứng viên sẽ kiểm tra giấy tờ và tình trạng của người lập di chúc.
Một vấn đề quan trọng là khả năng nhận thức và làm chủ hành vi. Công chứng viên cũng cần xem xét dấu hiệu bất thường nếu có.
Nếu có nghi ngờ về tình trạng của người lập di chúc, công chứng viên có thể yêu cầu xác minh hoặc giám định.
3.4. Bước 4: Soạn thảo và đọc lại nội dung
Di chúc có thể được soạn thảo dựa trên ý chí của người lập.
Nội dung cần thể hiện đúng mong muốn của người để lại tài sản. Người lập di chúc cần đọc hoặc nghe đọc lại toàn bộ văn bản.
Các thông tin quan trọng cần được kiểm tra kỹ. Đặc biệt là thông tin về tài sản và người được hưởng di sản.
3.5. Bước 5: Ký hoặc điểm chỉ trước công chứng viên
Người lập di chúc phải thực hiện việc ký theo đúng trình tự.
Trong trường hợp cần thiết, người lập di chúc có thể điểm chỉ theo quy định. Luật Công chứng cũng quy định việc điểm chỉ có thể được thực hiện đồng thời với ký trong trường hợp công chứng di chúc.
Việc ký hoặc điểm chỉ cần được thực hiện trước công chứng viên. Đây là một bước quan trọng để bảo đảm tính xác thực của văn bản.
3.6. Bước 6: Nhận văn bản công chứng
Sau khi hoàn tất thủ tục, người lập di chúc nhận văn bản theo quy định.
Người lập di chúc nên kiểm tra lại thông tin trên văn bản. Các thông tin quan trọng cần được đối chiếu một lần nữa.
Có thể cân nhắc việc lưu giữ di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng. Pháp luật cho phép người lập di chúc yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng nhận lưu giữ di chúc.
4. Những rủi ro có thể khiến di chúc bị tuyên vô hiệu
4.1. Người lập di chúc không còn minh mẫn
Đây là một trong những vấn đề thường được quan tâm.
Nếu tại thời điểm lập di chúc, người lập không nhận thức hoặc không làm chủ được hành vi, hiệu lực của di chúc có thể bị tranh chấp.
Với trường hợp người cao tuổi hoặc đang điều trị bệnh, vấn đề này càng cần được chú ý.
Công chứng viên có thể yêu cầu xác minh hoặc giám định khi có căn cứ nghi ngờ.
4.2. Di chúc được lập do bị lừa dối hoặc cưỡng ép
Di chúc phải phản ánh ý chí thực sự của người lập.
Nếu người lập bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép, di chúc có thể phát sinh tranh chấp.
Việc công chứng không loại trừ hoàn toàn khả năng di chúc bị yêu cầu xem xét tại Tòa án. Vì vậy, việc bảo đảm sự tự nguyện ngay từ thời điểm lập là rất quan trọng.
4.3. Tài sản định đoạt không thuộc quyền của người lập
Người lập di chúc chỉ có thể định đoạt tài sản thuộc quyền của mình trong phạm vi pháp luật cho phép.
Nếu tài sản là tài sản chung, cần xác định phần quyền của người lập di chúc.
Ví dụ, nhà đất thuộc sở hữu chung của vợ chồng cần được xem xét riêng. Một người không thể tùy ý định đoạt toàn bộ tài sản chung nếu không có căn cứ pháp lý phù hợp.
4.4. Nội dung di chúc không rõ ràng
Nội dung thiếu rõ ràng có thể gây khó khăn khi phân chia di sản.
Thông tin người thừa kế cần được ghi cụ thể. Tài sản và phần di sản được hưởng cũng nên được xác định rõ.
Các điều kiện kèm theo di chúc cần được thể hiện cẩn thận. Cách diễn đạt mơ hồ có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau.
4.5. Người lập di chúc ký trước khi công chứng viên đến
Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý.
Người lập di chúc không nên tự ký trước nếu thủ tục yêu cầu ký trước mặt công chứng viên.
Luật Công chứng quy định người yêu cầu công chứng phải ký vào văn bản trước mặt công chứng viên. Quy định về điểm chỉ cũng được áp dụng trong những trường hợp luật định.
Vì vậy, người lập di chúc nên chờ hướng dẫn của công chứng viên.
4.6. Nhầm lẫn giữa công chứng tại nhà và lập giấy viết tay tại nhà
Lập di chúc tại nhà không đồng nghĩa với việc văn bản mặc nhiên có giá trị công chứng.
Một người có thể tự lập di chúc bằng văn bản nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Tuy nhiên, hình thức và điều kiện của từng loại di chúc có quy định riêng.
Bộ luật Dân sự quy định các điều kiện để di chúc hợp pháp. Văn bản di chúc không công chứng vẫn có thể có giá trị nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.
Do đó, người dân không nên hiểu rằng chỉ cần có chữ ký là di chúc chắc chắn hợp pháp.
4.7. Công chứng ngoài trụ sở có thể phát sinh chi phí
Công chứng ngoài trụ sở không phải là việc mặc nhiên được thực hiện miễn phí.
Chi phí liên quan đến việc công chứng ngoài trụ sở có thể được thỏa thuận theo quy định. Người yêu cầu nên trao đổi trước với tổ chức hành nghề công chứng.
Luật Công chứng quy định người yêu cầu công chứng phải trả chi phí khi đề nghị thực hiện công chứng ngoài trụ sở.
Việc thống nhất trước giúp khách hàng chủ động về thời gian và chi phí.
>>> Xem thêm: Từ đặt cọc đến sang tên, giao dịch nhà đất có nhiều bước cần lưu ý, đặc biệt là công chứng mua bán nhà đất
Kết luận
Chứng thực di chúc tại nhà cần được thực hiện đúng hình thức và trình tự để hạn chế tranh chấp về sau. Đặc biệt, người dân nên phân biệt rõ công chứng di chúc với chứng thực. Trường hợp công chứng ngoài trụ sở cũng phải thuộc trường hợp pháp luật cho phép.
Người lập di chúc cần bảo đảm sự minh mẫn và tự nguyện. Nội dung di chúc phải rõ ràng và phù hợp với pháp luật. Tài sản định đoạt cũng cần được xác định đúng quyền sở hữu.
Nếu cần lập hoặc công chứng di chúc tại nhà, khách hàng có thể liên hệ Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ theo số hotline 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để được tư vấn điều kiện, kiểm tra hồ sơ và hỗ trợ sắp xếp công chứng ngoài trụ sở phù hợp với từng trường hợp.
>>> Xem thêm: Khi cần công chứng nhiều loại giấy tờ, hãy ưu tiên văn phòng công chứng có dịch vụ phù hợp
>>> Xem thêm: Thay vì xử lý vội vàng, hãy hiểu rõ từng bước của công chứng dịch thuật
VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ
Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà
VPCC Nguyễn Huệ được thành lập từ ngày 03/10/2012 (có địa chỉ trụ sở tại số 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, thành phố Hà Nội) dưới sự điều hành của các Công chứng viên có trình độ và bề dày thành tích trong ngành pháp luật cũng như trong lĩnh vực công chứng:
- Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân Luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
- Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
- Công chứng viên Chu Cảnh Hưng: Đã từng làm 10 năm Viện phó viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Trưởng văn phòng công chứng Chu Cảnh Hưng.
- Công chứng viên Nguyễn Thị Kim Thanh: Là Luật sư, nguyên Trưởng Văn phòng công chứng tại Bắc Ninh với nhiều năm kinh nghiệm quản lý và điều hành nghiệp vụ. Chuyên gia dày dạn trong việc thẩm định hồ sơ pháp lý, giải quyết những hồ sơ khó và phức tạp một cách chuẩn xác nhất.
- Xem thêm…
- Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, thành phố Hà Nội
- Hotline: 0966.22.7979
- Email: ccnguyenhue165@gmail.com