Thừa kế di sản khi người để lại di sản mất nước ngoài
Khi một người Việt Nam qua đời tại nước ngoài, quá trình thừa kế tài sản thường trở nên phức tạp hơn do liên quan đồng thời đến pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc gia nơi họ mất. Đặc biệt, việc xác định phạm vi di sản nước ngoài và các thủ tục chứng nhận giấy tờ từ nước ngoài là bước bắt buộc để đảm bảo tính hợp pháp của hồ sơ thừa kế tại Việt Nam. Nếu người thừa kế không nắm rõ trình tự công nhận giấy tờ, hợp pháp hóa lãnh sự và quy định thẩm quyền giải quyết, quá trình phân chia di sản có thể kéo dài hoặc bị từ chối. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ căn cứ pháp lý và cách xử lý thực tiễn trong trường hợp người để lại di sản mất ở nước ngoài.
1. Căn cứ pháp lý điều chỉnh thừa kế khi người để lại di sản mất ở nước ngoài
Căn cứ quan trọng nhất hiện nay bao gồm:
“Bộ luật Dân sự 2015” – quy định về mở thừa kế, xác định di sản, người thừa kế và trình tự thừa kế;
“Luật Hộ tịch 2014” – quy định việc ghi vào sổ hộ tịch các sự kiện xảy ra ở nước ngoài;
“Luật Quốc tịch 2008” (sửa đổi 2014) – xác định quyền và nghĩa vụ ở nước ngoài của công dân Việt Nam;
“Luật Công chứng 2014” – quy định công chứng văn bản khai nhận, phân chia di sản;
Các điều ước quốc tế song phương, đa phương mà Việt Nam là thành viên (nếu có liên quan đến chứng nhận giấy tờ).
Theo “Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015”, quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài được giải quyết ưu tiên theo điều ước quốc tế; nếu không có, áp dụng pháp luật Việt Nam.
>>> Xem thêm: Kinh nghiệm thực tế khi sử dụngcông chứng thừa kế để tránh tranh chấp
2. Xác định di sản nước ngoài và phạm vi áp dụng
2.1. Di sản thuộc nước ngoài là gì?
Di sản nước ngoài là tài sản do người chết để lại nhưng:
Tài sản đang hiện hữu tại quốc gia khác;
Hoặc sự kiện chết xảy ra tại nước ngoài, làm cho giấy tờ về thừa kế được cấp bởi cơ quan có thẩm quyền nước ngoài.
>>> Xem thêm: Kinh nghiệm viếtDi chúc để đảm bảo ý nguyện cuối cùng
2.2. Các loại giấy tờ cần được công nhận tại Việt Nam
Tất cả tài liệu liên quan đến người chết hoặc tài sản như:
Giấy chứng tử nước ngoài;
Di chúc lập tại nước ngoài;
Giấy tờ chứng minh tài sản ở nước ngoài (nhà đất, tài khoản ngân hàng, cổ phần…).
Các giấy tờ này phải hợp pháp hóa lãnh sự theo “Nghị định 111/2011/NĐ-CP”, trừ khi điều ước quốc tế miễn trừ thủ tục này.
3. Thủ tục thừa kế tại Việt Nam khi người để lại di sản mất ở nước ngoài
3.1. Ghi chú việc chết ở nước ngoài vào Sổ hộ tịch Việt Nam
Theo “Điều 34 Luật Hộ tịch 2014”, người thừa kế phải nộp giấy chứng tử nước ngoài để cơ quan hộ tịch cấp “Trích lục ghi chú khai tử”. Đây là điều kiện bắt buộc trước khi thực hiện thủ tục thừa kế.
Hợp pháp hóa lãnh sự bởi cơ quan đại diện Việt Nam;
Dịch sang tiếng Việt;
Chứng thực bản dịch theo “Nghị định 23/2015/NĐ-CP”.
3.3. Xác định người thừa kế và phạm vi di sản
Áp dụng quy định di chúc hoặc “Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015” đối với thừa kế theo pháp luật. Nếu tài sản nằm ở nước ngoài, phải tùy thuộc pháp luật sở tại để xử lý phần tài sản đó.
3.4. Công chứng văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản tại Việt Nam
Công chứng viên chỉ xem xét phần di sản thuộc Việt Nam. Nếu tài sản ở nước ngoài, văn bản công chứng tại Việt Nam chỉ có giá trị đối với phần di sản trong lãnh thổ Việt Nam.
4. Trường hợp di chúc lập tại nước ngoài
Di chúc được lập tại nước ngoài vẫn có thể được công nhận tại Việt Nam nếu tuân thủ:
Hình thức lập di chúc phù hợp pháp luật nơi lập di chúc hoặc pháp luật Việt Nam (“Điều 627–630 Bộ luật Dân sự 2015”);
Giấy tờ phải được hợp pháp hóa lãnh sự;
Nội dung di chúc không vi phạm nguyên tắc thừa kế bắt buộc theo “Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015”.
Ví dụ: Di chúc lập tại Mỹ theo luật tiểu bang California sẽ được chấp nhận tại Việt Nam nếu hình thức và chữ ký phù hợp luật sở tại và được hợp pháp hóa đúng thủ tục.
5. Các rủi ro pháp lý thường gặp khi xử lý di sản nước ngoài
5.1. Giấy chứng tử không hợp lệ theo chuẩn Việt Nam
Giấy chứng tử nước ngoài không hợp pháp hóa lãnh sự sẽ khiến hồ sơ thừa kế bị từ chối.
5.2. Di chúc không có giá trị pháp lý tại Việt Nam
Một số nước không yêu cầu nhân chứng, trong khi Việt Nam lại có quy định chặt chẽ về chứng minh năng lực hành vi khi lập di chúc.
5.3. Không thể xác định phạm vi tài sản tại nước ngoài
Tài sản như cổ phần, cổ phiếu, tài khoản ngân hàng cần xác nhận từ pháp luật nước sở tại.
5.4. Tranh chấp giữa người thừa kế ở Việt Nam và người thân ở nước ngoài
Công chứng viên có quyền từ chối nếu phát hiện có tranh chấp theo “Điều 44 Luật Công chứng 2014”.
Ông H (quốc tịch Việt Nam) mất tại Hàn Quốc. Con của ông H mang giấy chứng tử Hàn Quốc về Việt Nam để làm thủ tục. Sau khi hợp pháp hóa lãnh sự và ghi chú khai tử, gia đình yêu cầu công chứng văn bản khai nhận di sản đối với mảnh đất tại Việt Nam. Do di chúc ông H lập tại Hàn Quốc có chứng thực hợp lệ và không vi phạm quyền thừa kế bắt buộc, văn bản khai nhận được công chứng viên chấp nhận. Riêng khoản tiền gửi ngân hàng tại Hàn Quốc, gia đình phải làm thủ tục theo quy định của pháp luật Hàn Quốc.
Thừa kế khi người để lại tài sản mất ở nước ngoài luôn đòi hỏi sự kết hợp giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật nước sở tại. Việc chuẩn bị giấy tờ đúng chuẩn, hợp pháp hóa lãnh sự và thực hiện đầy đủ thủ tục ghi chú khai tử sẽ quyết định hiệu quả của quá trình xử lý di sản nước ngoài. Người thừa kế nên chủ động thu thập hồ sơ sớm và tham khảo hỗ trợ pháp lý để tránh tranh chấp và rủi ro về sau.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
