Xử lý tài sản chung chưa đăng ký trong công chứng di sản
Trong quá trình công chứng khai nhận di sản, không ít trường hợp phát sinh vướng mắc khi khối di sản bao gồm tài sản chưa đăng ký hoặc đứng tên một người nhưng thực tế là tài sản chung của vợ chồng. Đây là vấn đề nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến quyền của các đồng sở hữu và người thừa kế. Nếu không xác định đúng bản chất tài sản và chứng cứ chứng minh, việc công chứng có thể bị từ chối hoặc dẫn đến tranh chấp về sau. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ căn cứ pháp lý và cách xử lý đúng quy định khi thực hiện công chứng di sản có tài sản chung chưa đăng ký.
>>> Xem thêm: Những điều không bao giờ nên nói khi làm việc vớivăn phòng công chứng
1. Căn cứ pháp lý điều chỉnh
“Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014” – Quy định về tài sản chung vợ chồng.
“Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014” – Tài sản riêng vợ chồng.
“Điều 612, Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015” – Di sản thừa kế và thời điểm phát sinh quyền thừa kế.
“Luật Công chứng 2014” – Thủ tục chứng nhận khai nhận di sản.
“Nghị định 23/2015/NĐ-CP” – Về chứng thực giấy tờ, hợp đồng giao dịch.
“Luật Đất đai 2013” (áp dụng đến ngày 31/12/2024) và “Luật Đất đai 2024” (hiệu lực từ 01/01/2025) đối với tài sản là quyền sử dụng đất.
Tài sản thuộc sở hữu chung của vợ chồng nhưng giấy chứng nhận chỉ đứng tên một người, hoặc
Tài sản thuộc sở hữu chung của nhiều người nhưng chưa có thủ tục đăng ký đồng sở hữu theo quy định.
Theo “Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014”: “Tài sản chung của vợ chồng là tài sản do vợ chồng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân, không phụ thuộc vào việc tài sản đứng tên ai.”
→ Dù giấy chứng nhận đứng tên một người, tài sản vẫn có thể là tài sản chung.
3. Vì sao tài sản chung chưa đăng ký gây khó khăn trong công chứng di sản?
3.1. Khó xác định phạm vi di sản
Công chứng viên phải xác định:
Di sản gồm phần nào của người chết;
Phần nào thuộc người còn sống hoặc đồng sở hữu khác. Nếu không có đăng ký sở hữu chung, việc xác định tỷ lệ chia rất dễ gây tranh chấp.
4. Cách xác định phần tài sản của người chết trong tài sản chung chưa đăng ký
4.1. Tài sản chung vợ chồng
Theo khoản 2 Điều 33: “Tài sản chung vợ chồng được chia đôi nhưng có tính đến hoàn cảnh của mỗi bên.” Trong công chứng, thường áp dụng nguyên tắc: → 50% là phần của người chết, trừ khi có chứng cứ chứng minh tỷ lệ khác.
4.2. Tài sản chung nhiều người
Nếu nhiều người cùng đóng góp tạo nên tài sản nhưng chưa đăng ký, cần:
Văn bản thỏa thuận góp vốn;
Chứng cứ chứng minh tỉ lệ đóng góp;
Lời khai thống nhất của các đồng sở hữu.
Nếu không thỏa thuận được → công chứng viên không thể chứng nhận, phải yêu cầu giải quyết tại Tòa.
5. Hồ sơ cần chuẩn bị khi công chứng di sản có tài sản chưa đăng ký
Hồ sơ gồm:
Giấy chứng tử.
Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế.
Giấy tờ về tài sản (nếu có).
Chứng cứ chứng minh tài sản là tài sản chung (hóa đơn, hợp đồng, chứng cứ tạo lập).
Văn bản thỏa thuận tài sản chung giữa các đồng sở hữu (nếu đã có).
6. Trình tự công chứng di sản có tài sản chung chưa đăng ký
6.1. Kiểm tra hồ sơ
Công chứng viên xác định:
Bản chất tài sản: chung hay riêng
Tính hợp pháp của chứng cứ
Phạm vi di sản của người chết
6.2. Lập văn bản thỏa thuận tài sản chung
Nếu có đồng sở hữu, cần lập văn bản ghi nhận:
Tỉ lệ sở hữu
Phần di sản phát sinh từ tài sản chung
Văn bản này có thể công chứng trước khi khai nhận di sản.
6.3. Lập văn bản khai nhận di sản
Nội dung phải thể hiện:
Tài sản là tài sản chung chưa đăng ký
Phần của người chết
Phần của các đồng sở hữu khác
Phần thừa kế được chia cho từng người
6.4. Niêm yết 15 ngày
Theo “Điều 18 Luật Công chứng 2014”, niêm yết tại UBND xã/phường nơi cư trú của người để lại di sản.
6.5. Chứng nhận
Nếu không có khiếu nại → công chứng viên chứng nhận văn bản.
7. Lưu ý pháp lý quan trọng khi xử lý tài sản chưa đăng ký
Không được tự ý xác định tài sản là tài sản riêng chỉ vì giấy chứng nhận đứng tên một người.
Công chứng viên có quyền yêu cầu bổ sung chứng cứ khi có nghi ngờ về tài sản chung.
Nếu các thành viên gia đình không thống nhất → hồ sơ phải chuyển sang Tòa án.
Tài sản là quyền sử dụng đất phải tuân thủ theo Luật Đất đai 2024 khi đăng ký sang tên sau công chứng.
8. Kết luận
Xử lý tài sản chưa đăng ký trong thủ tục công chứng di sản đòi hỏi phải xác định rõ bản chất sở hữu, phần tài sản của người chết và nghĩa vụ chứng minh của các bên. Việc chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và tuân thủ quy trình công chứng giúp hạn chế tranh chấp và đảm bảo việc phân chia di sản đúng pháp luật. Nếu tài sản có giá trị lớn hoặc nhiều đồng sở hữu, bạn nên tham khảo ý kiến luật sư để tránh sai sót.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
